TS OIC / SMIIC 1 HELAL GIDA GENEL KILAVUZUNUN UYGULANMASI *

 

Muhammet Özhan GÜNDÜZ

 

Türk Standardları Enstitüsü, Belgelendirme Merkezi Başkanlığı,

Gıda Sektörü Müdürlüğü, Belgelendirme Uzmanı

Ankara

E-posta: ogunduz@tse.org.tr

Özet

Tüketici tükettiği ürünün hangi aşamalardan geçerek üretildiğini, nelerden oluştuğunu, kaynağını merak eder. Gıda güvenliği yönetim sistemi belgelendirme faaliyetlerinin etiket bilgisi olarak ürün üzerinde belirtilmesi tüketicinin bu yöndeki ihtiyaçlarını kısmen karşılamaktadır. Dini, ilmi, vicdani ve ahlaki boyutu olan helal gıda faaliyetleri; her ne kadar Müslüman azınlığın bulunduğu ülkelerde daha fazla önem arz etse de, günümüzde, dini, ulusu her ne olursa olsun,  sağlığını ön planda tutan, yediği ve içtiğine  güven arayışında olan  her birey için önemlidir.

OIC/SMIIC 1/ 2011 Helal Gıda Genel Kılavuzu standardı, helal gıda kapsamında gıda maddelerinin belgelendirilmesinde kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler: TS OIC/SMIIC 1/Aralık 2011 Helal Gıda Genel Kılavuzu, helal gıda, helal gıda belgelendirmesi.

IMPLEMENTATION OF TS OIC / SMIIC HALAL FOOD GENERAL GUIDELINES

 

Muhammet Özhan GÜNDÜZ

 

Türk Standardları Enstitüsü, Belgelendirme Merkezi Başkanlığı,

Gıda Sektörü Müdürlüğü, Belgelendirme Uzmanı

Ankara

E-mail: ogunduz@tse.org.tr

Abstract

Consumers are often concerned about production processes, ingredients and sources of the products they consume. Displaying the certification practices of food safety management systems on the product labels can meet the related expectations of consumers, partially. Even though Halal food practices, which do have religious, conscientious and moral dimensions, become more of an issue in the countries with Muslim minorities, such practices also carry significance for the individuals having sensitivities for their health and for their safe food consumption, regardless of religions, borders and nations.

OIC/SMIIC 1/ 2011 Halal Food General Guidelines standard  is used for certification of foodstuffs within the scope of Halal Food.

Keywords: TS OIC/SMIIC 1/December 2011 Halal Food General Guidelines, halal food, halal food certification.

 

Giriş

TS OIC/SMIIC 1/Aralık 2011  Helal Gıda Genel Kılavuzu standardında yer alan tanıma ve kapsama göre helal gıda, İslami kurallar dahilinde tüketilmesine izin verilen ve TS OIC/SMIIC 1/Aralık 2011  Helal Gıda Genel Kılavuzu standardında  verilen kurallara uygun olan yiyecek ve içeceklerdir.(1)

Türk Standardları Enstitüsü, helal gıda belgelendirmesinin, uluslararası geçerliliği olan tek bir standard doğrultusunda ve akredite olmuş kuruluşlar eliyle verilmesini sağlamak amacıyla 2007 yılında İslam Konferansı Teşkilatı Ekonomik ve Ticari İşbirliği Daimi Komitesi-İSEDAK bünyesinde girişim başlattı. 4 yıllık bir süreç sonunda 16-17 Mayıs 2011 tarihlerinde İslam Ülkeleri Standardizasyon ve Metroloji Enstitüsü(SMIIC) Teknik Komitesi, Helal Gıda Belgelendirmesi alanında hazırlanan üç standardı kabul etti.

SMIIC çatısı altında yürütülen bu çalışmaların ana hedefi Helal Gıda’da uluslararası geçerliliği olan tek bir standart oluşturulması ve bu belgenin uluslararası akreditasyona sahip kuruluşlar tarafından verilmesidir. Mevcut durumda Helal gıda sertifikaları vakıf, dernek ve sivil toplum örgütleri tarafından verilmekte, uluslararası kabul gören bir akreditasyon ve belgelendirme uygulaması bulunmaması nedeniyle sıkıntılar yaşanmaktadır. Helal belgelendirmesi yapacak olan ülke kuruluşlarının, SMIIC tarafından oluşturulmuş olan Helal Gıda Kılavuzunu esas alarak yapacakları belgelendirme işlemleri ile tüm ülkeler arasında ticaretin önündeki teknik engellerin kaldırılması sağlanmış olacaktır.

İslam İşbirliği Teşkilatı’na (İİT) bağlı ve merkezi İstanbul’da bulunan İslam Ülkeleri Standartlar ve Metroloji Enstitüsü (SMIIC) Gıda Hazırlık Grubu Helal Gıda Teknik Komitesi’nin hazırladığı 3 standarttan ilki ve belgelendirmeye temel teşkil eden TS OIC/SMIIC 1/Aralık 2011 Helal Gıda Genel Kılavuzu standardı, İslami kurallara göre gıda zincirinin alım, hazırlama, işleme, sınıflandırma, elde etme, ambalajlama, etiketleme, işaretleme, kontrol etme, yükleme-boşaltma, nakliye, dağıtım, depolama ve servis etme gibi helal gıda ve mamullerinin her aşamasında uyulması gereken genel kuralları kapsamaktadır.

Türk Standardları Enstitüsü, 14 Temmuz 2011 tarihinden bu yana, İslam Ülkeleri Standardizasyon ve Metroloji Enstitüsü(SMIIC) tarafından yayınlanan Helal Gıda Standardlarına göre Helal Gıda Belgelendirmesi yapmaktadır.

Helal Gıda Kapsamındaki Ürünler

TS OIC/SMIIC 1/Aralık 2011  Helal Gıda Genel Kılavuzu standardı, gıda zincirinin alım, hazırlama, işleme, sınıflandırma, elde etme, ambalajlama, etiketleme, işaretleme, kontrol etme, yükleme-boşaltma, nakliye, dağıtım, depolama ve servis etme gibi İslami kurallara göre helal gıda ve mamullerinin her aşamasında uyulması gereken genel kuralları kapsar.

Standarddaki bütün kurallar genel olup, büyüklüğü ve gelişmişliği fark etmeksizin gıda zincirindeki her kuruluşa uygulanabilmesi istenmiştir. Bu hususa gıda zincirinin bir veya daha fazla aşamasında çalışan kuruluşlarda dahildir.

Standard, et ve et mamulleri, süt ve süt mamulleri, yumurta ve yumurta mamulleri, tahıl ve tahıl ürünleri, bitkisel ve hayvansal kökenli sıvı ve katı yağlar, meyve ve sebzeler ve bunların mamulleri, şeker ve şekerleme mamulleri, meşrubat (alkolsüz içecekler), bal ve yan mamulleri, besin takviyeler, gıda katkı maddeleri, enzimler, mikro organizmalar, ambalaj malzemeleri, balık ve balık ürünleri, su ve diğer mamulleri ve hizmetleri kapsar.(1)

Son yıllarda başta komşumuz Irak olmak üzere Orta Doğu ülkeleri ve diğer İslam Konferansı Teşkilatı üyesi ülkeler gıda ithalatlarında Helal Gıda Uygunluk belgesi talep etmektedir. Özellikle de kanatlı hayvanlarda helal gıda belgelendirmesi ihtiyacı öne çıkmaktadır. Kanatlı hayvan sektörümüz, bu ihracatın % 80’den (% 61’i Irak’a olmak üzere) fazlasını ithalatlarında helal gıda uygunluk belgesi arayan İİT üyesi ülkelere yapmaktadır. Beyaz et üreticilerinin yaptırdığı araştırmada iç piyasadaki tüketicimiz de  % 81,1 oranında helal kesimin önemli olduğunu ve etiketlerde belirtilmesi gerektiğini ortaya koymuştur.

Helal Gıda Uygunluk Belgesi müracaatlarını ürün gruplarına göre değerlendirdiğimizde yüzde dağılımı aşağıdaki gibidir.

TS OIC SMIIC 1 Helal Gıda Belgeli Sektörler

Sektörlere Göre Dağılım %

Et ve et mamulleri

32

Bitkisel ve hayvansal kökenli sıvı ve katı yağlar

19

Tahıl ve tahıl ürünleri

13

Şeker ve şekerleme mamulleri

9

Süt ve süt mamulleri

8

Meyve ve sebzeler ve bunların mamulleri

5

Gıda katkı maddeleri (Tuz, ekmek mayası, Sodyum

4

Yumurta ve yumurta mamulleri

2

Balık ve balık ürünleri

2

Meşrubat (Alkolsüz içecekler)

1

Diğer(Çay, Kahve, Kakao ve ürünleri)

5

TS OIC/SMIIC 1/Aralık 2011 Helal Gıda Genel Kılavuzu Standardının İçeriği ve Belgelendirme Süreci

Standardın maddeleri; kapsam, atıf yapılan standardlar, terim ve tarifler, mamul ve hizmetler, kurallar, gıdanın kaynağı, hayvan kesim kuralları, gıda işleme, makineler, araç-gereçler ve imalat hatları, depolama, teşhir, servis ve taşıma, hijyen, sanitasyon ve gıda güvenilirliği, geçerli kılma ve doğrulama, tanımlama ve izlenebilirlik, piyasaya arz, ambalajlama ve etiketleme ile yasal kurallardır.

 Türk Standardları Enstitüsü tarafından bir uygunluk değerlendirme işlemi olarak verilmeye başlanan Helal Gıda Uygunluk Belgelendirmesinde; başvuru, bilgi ve hizmet sözleşmesinin yer aldığı başvuru dokümanları ile müracaatta bulunan kuruluşa üretim yerinde inceleme gerçekleştirilmektedir. Diyanet İşleri Başkanlığından ve TSE’den konunun uzmanı en az iki kişiden oluşan İnceleme Heyeti tarafından yapılan incelemede; üretim yeri inceleme raporu, girdi kontrol listesi, ürün grubuna yönelik helal gıda belgelendirme föyü,  kesimhaneler için kontrol listesi, deney talepleri ve tutanaklardan oluşan dokümanlardan faydalanılır. İnceleme heyetinin üretim yeri inceleme raporu ve ürünlere ilişkin alınan numuneler üzerindeki deney raporları sonuçları Diyanet İşleri Başkanlığından bir üyenin de bulunduğu Helal Gıda Belgelendirme Komisyonu’na öneri niteliğinde sunulur. Nihai belgelendirme kararı ise bu komisyon tarafından verilir. Geçerlilik süresi bir yıl olan belgeyi alan kuruluşta  belgelendirme sonrasında helal gıda standardı şartlarının devamlılığının kontrolü için yılda en az iki (2) defa ara kontrol incelemesi gerçekleştirilir.

Yapılan helal gıda incelemesinde genel olarak muayene ve deneylere ilişkin yeterlilikler, üretim yeri incelemesi gerekleri ve belgelendirme usulüne yönelik şartlar aranmaktadır. Bunlar:

1-Belgelendirmeye esas alınacak muayene ve deneylere ilişkin bilgiler,

2-Üretim yeri incelemesi gerekleri,

2-a) Üretim tesisine yönelik şartlar,

2-b) Üretim donanımıyla ilgili şartlar,

2-c) Gıda güvenliği yönetim sistemiyle ilgili şartlar,

2-d) Kalite kontrol imkânlarının personel, muayene ve deney teçhizatı yönüyle yeterlilik         

şartları (rutin muayene ve deneyler),

2-e) Ara kontrollerle ilgili şartlar,

3-Belgelendirme usulüne ait bilgiler,

3-a)İnceleme raporu ve muayene/deney raporu (varsa) esas alınır.

Gerektiğinde helal şartlar ile ilgili ilave hususlar varsa değerlendirilir.

3-b) Belge Kapsamında aşağıdaki bilgiler yer almalıdır;

-  Standardın numarası ve yürürlük tarihi (TS OIC/SMIIC 1:Temmuz 2011)

-  Helal Markası kullanılmasına izin verilen;

-  Ürün Grubu (Tahıl ve Tahıl Ürünleri)

-  Ürün adı (Örnek: Kek)

Belgelendirme Komisyonunca uygun bulunması halinde; ürünlerin sınıf, cins, tip, tür, model, kod, ayırt edici işaret bilgileridir.

İncelemelerde kullanılan dokümanların hazırlanmasında SMIIC Standardları, ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi standardları, ülke mevzuatımız ve Türk Standardları göz önüne alınmaktadır.

İncelemede faydalanılan dokümanlardan girdi kontrol listesinde yer alan hususlardan girdilerin kaynağı, tedarikçi bilgileri, proseste kullanım yeri, kullanım amacı, ilgili mevzuatta istenilen limit ve kullanım oranı, girdi kabul yöntemi, girdi  kontrol sıklığı ve tutulan kayıtların yanı sıra, üretim ortamı ve donanımı, personel hijyeni gibi hususlar da TS EN ISO 22000 standardları çerçevesinde dikkate alınmaktadır.

Diğer taraftan helal gıda incelemelerinde üretilen ürün ve bileşenlerinin helal kaynaklı olduğundan ve ürünün mevzuata uyumundan emin olmak, üretim ortamı, donanımı ve personelin temizlik ve hijyeninin kontrolünü sağlayan bir sistem  kurulmaktadır. TSE Helal Gıda Uygunluk Belgesi ile bir gıdanın helal olması için helal girdilerin kullanılması, gıdanın sağlıklı ve güvenli olması, hijyenik bir ortamda üretilmesi ve hilesiz olması gerekmektedir. Bu noktada ihtiyaç duyulan ve dikkate alınan genel inceleme konuları, incelemeye esas teşkil eden standard olan TS OIC SMIIC 1: Temmuz 2011 Helal Gıda Genel Kılavuzu’nda  belirtilmektedir.

Sonuç

İslam İşbirliği Teşkilatı’na (İİT) bağlı İslam Ülkeleri Standartlar ve Metroloji Enstitüsü (SMIIC) Gıda Hazırlık Grubu Helal Gıda Teknik Komitesi’nin hazırladığı ve belgelendirmeye temel teşkil eden TS OIC/SMIIC 1/Aralık 2011 “Helal Gıda Genel Kılavuzu” standardına göre alınan Helal Gıda Uygunluk Belgesi ile gıda ürünlerinde helal gıda hassasiyeti olan tüketicinin talepleri karşılanmaktadır.

 

*: Uluslararası 2. Helal ve Sağlıklı Gıda Kongresinde sunulmuştur (7-10 Kasım 2013, Konya).

 

 

Referanslar

1.    TS OIC/SMIIC 1 Helal Gıda Genel Kılavuzu  Standardı (13.12.2011). Türk Standardı, 1-10.