SMIIC VE HELAL GIDA STANDARDLARI *

 

Haluk DAĞ, SMIIC

 

İslam Ülkeleri Standardlar ve Metroloji Enstitüsü – Standards and Metrology Institute for Islamic Countries (SMIIC), Istanbul

E-mail: secretariat@smiic.org

Giriş

Kısaca İİT

İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT), dört kıtaya yayılmış 57 üye ülkesiyle Birleşmiş Milletlerin ardından en büyük ikinci milletlerarası kuruluştur. Teşkilat dünyanın çeşitli toplumları arasında uyumu ve uluslararası barışı sağlama ruhuyla, İslam dünyasının çıkarlarının korunup kollanması görevini üstlenmiştir. İslam dünyasının ortak sesidir.

İİT bünyesinde istatistik, ekonomi, ticaret, fıkıh, finans, eğitim, haberleşme, basın-yayın, spor, şehircilik, denizcilik, gençlik, bankacılık, danışmanlık, bilişim, yapı işleri ve standardizasyon gibi alanlarda faaliyet gösteren organlar bulunmaktadır. Bu haliyle İİT İslam dünyasının her türlü ihtiyacına cevap verebilmeye yönelik bir yapılanmaya sahiptir.

SMIIC’in Tarihçesi

Ülkelerin standardizasyon, belgelendirme ve deney pratikleri arasındaki farklılıklarının, ticaretin önündeki dolaylı teknik engeller olduğu bilinmektedir. Bu anlamda, uluslararası veya bölgesel bir kuruluşun çatısı altında yürütülen standardları ve uygunluk değerlendirme prosedürlerini uyumlaştırma çalışmaları, ilgili devletlerde ticareti olumsuz etkilemesi muhtemel faktörleri bertaraf etmeyi amaçlamakta olup, ürünlerin karşılıklı değişimini hızlandırmak amacıyla, öncelikle belgelerin karşılıklı tanınmasından başlayan ortak belgelendirme sistemlerini oluşturmayı içermektedir.

SMIIC, Üye Devletler arasında metroloji, laboratuvar testleri ve standardizasyon faaliyetlerinde yeknesaklığı sağlamayı ve standardizasyon, metroloji ve akreditasyon kapsamında İİT Üye Ülkelerine teknik desteğin yanı sıra mesleki eğitim vermeyi de amaçlamak üzere İİT Üye Devletleri tarafından kurulmuştur. İİT’ye bağlı bir kuruluştur ve merkezi İstanbul’dadır.

İslam ülkeleri arasında standardların uyumlaştırılmasını sağlamada etkin bir mekanizmayı tesis etme fikri 1984 yılında Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı’nın Başkanlığında çalışmalarına başlayan İslam Konferansı Teşkilatı Ekonomik ve Ticari İşbirliği Daimi Komitesi’nin (İSEDAK) ilk toplantısına dayanmaktadır. Bu amaçla 1985 yılında kurulan İslam Ülkeleri Standardizasyon Uzmanlar Grubu’nun (SEG-Standardization Experts Group) çalışması sonucu oluşturulan SMIIC tüzüğü 1998 yılında 14. İSEDAK toplantısında kabul edilmiştir.

SMIIC tüzüğü üye ülkelere ilk kez İSEDAK’ın 04-07 Kasım 1999 yılında İstanbul’da gerçekleşen 15. toplantısında sunulmuştur. Tüzük, 10 İİT ülkesinin meclis onayının tamamlanmasından sonra Mayıs 2010 tarihinde yürürlüğe girmiştir. SMIIC, resmi olarak 02-03 Ağustos 2010 tarihinde Ankara’da yapılan ilk açılış Genel Kurul toplantısıyla kurulmuştur. SMIIC’in, 2013 yılı Mayıs ayı itibariyle 23 İİT ülke üyesi bulunmaktadır.

SMIIC, İİT ülkeleri arasında standardların uyumlaştırılması ve yenilerinin hazırlanması için sağlam bir mekanizma olarak Üye Devletlerdeki standardları uyumlaştırarak ticaretin önündeki teknik engellerin kaldırılmasına yardımcı olmayı ve böylelikle bu devletler arasındaki ticareti geliştirmeyi amaçlamaktadır. Enstitü, Üye Devletler arasındaki materyal, imalat ve ürün alış verişini hızlandırmak amacıyla belgelendirme ve akreditasyon planları hazırlar.

Akreditasyon faaliyetleri çerçevesinde ise ticaretin önündeki teknik engellerin kaldırılması için standardların uyumlaştırılması ile uygunluk değerlendirme faaliyetlerinin uluslararası sisteme uygunluğunun sağlanarak güçlendirilmesi amaçlanmaktadır.

SMIIC’in Ana Amaçları

1)   Uyumlaştırılmış standardlar geliştirerek İİT üyesi ülkeler arasında dış ticaretin önündeki teknik engelleri kaldırmak.

2)   OIC/SMIIC Standardlarını oluşturarak bunların vereceği yararlardan İİT üye ülkelerinin en fazla şekilde faydalanmasını sağlamak.

3)   Standardizasyon, Metroloji, laboratuvar, deneyler ve akreditasyon konusunda tek düzelik/homojenlik sağlamak.

4)   Standard kurumları olmayan İİT üye ülkelerine ilk etapta teknik destek sağlamak ve uzun vadede bu kendi kurumlarını kurup rekabet edecek düzeye gelmelerine yardım etmek.

Helal

Yakın zamana kadar küresel ticaretin yükselişinden önce Müslümanların tükettiği tüm gıdaların Kuran'daki ilgili ayetlerde emredilenleri yerine getirmek adına ''tayyip'' ve ''Helal'' olması gerektiği için, pek çok ülke kendi inançları doğrultusunda kendi bölgelerinde ürettiklerini tüketiyordu. Bu nedenle Helal Gıda, Müslüman ülkelerde bir sorun olarak görünmüyordu. Ancak küreselleşme ile birlikte Müslüman ülkelerde tüketilenler artık o ülkenin ürünü olmaktan çıkmıştır. Sadece gıdanın kendisi değil, kaynağı ve kullanılan araçların da Helal olması gerekmektedir. Hayvanların beslendiği yemler, tarımda kullanılan gübreler ve üretim sırasında kullanılan katkı maddeleri dünyanın dört bir tarafından elde edilmektedir. Dolayısıyla artık acaba gıdalarımız HELAL Mİ? ve SAĞLIKLI MI? sorularını sorar olmuşuzdur.

Helal konusunda Müslümanlar arasında ortak bir standard oluşturmak amacıyla, İSEDAK tarafından “İİT Helal Gıda Standardı ve Prosedürlerinin Geliştirilmesi” ile görevlendirilen İİT Standardizasyon Uzmanlar Grubu (SEG) kurulmuş ve yaklaşık 4 yıllık bir çalışma sonucu uluslararası standard hazırlama kriterleri çerçevesinde 39 İİT Üye Ülkenin ve ilgili kuruluşlarının katkılarıyla 3 adet standard oluşturulmuştur. Bu standardlar, 17/05/2011 tarihi itibariyle,

-       OIC/SMIIC 1:2011, General Guidelines on Halal Food (OIC/SMIIC 1:2011, Helal Gıda Genel Kılavuzu)”;

-       OIC/SMIIC 2:2011, Guidelines for Bodies Providing Halal Certification (OIC/SMIIC 2:2011, Helal Belgelendirmesi Yapan Kuruluşlar için Kılavuz)”; ve

-       OIC/SMIIC 3:2011, Guidelines for the Halal Accreditation Body Accrediting Halal Certification Bodies (OIC/SMIIC 3:2011, Helal Belgelendirme Kuruluşlarını Akredite Eden Helal Akreditasyon Kuruluşu için Kılavuz)”adlarıyla yürürlüğe girmiş ve uluslararası bir hüviyet kazanmıştır.

Standardizasyon Nedir?

Standard, belli bir durumda en uygun derecede düzeni amaçlayan, faaliyetleri veya sonuçları ile müşterek ve mükerrer kullanım için, kurallar, kılavuzluk bilgileri veya tanımlamalar sağlayan, bir fikir birliği ile oluşturulmuş ve tanınmış bir kuruluş tarafından onaylanmış bir dokümandır. Standardizasyon ise standard hazırlama işlemidir.

Standardlar teknik uzmanlar tarafından hazırlanır ve en modern/gelişmiş teknolojiyi yayarak ürün ve hizmette üstün güvence ve kaliteyi sağlayacak şekilde konuyla ilgili paydaşları tarafından fikir birliği ile oluşturulur.

Standardlar, standard kuruluşunun kendisi tarafından değil, çeşitli teknik komiteleri (TC-Technical Committee) tarafından geliştirilir. Teknik Komiteler standardizasyonu yürüten ana organlardır ve üyelerden konunun uzmanlarını içerir ve tamamen gönüllük esasına dayalı bir çalışmadır. SMIIC’in şu anda 7 adet TC’si vardır.

-       TC1 Halal Gıda Konuları

-       TC2 Halal Kozmetik Konuları

-       TC3 Hizmet Yerleri Konuları

-       TC4 Yenilenebilir Enerji

-       TC5 Turizm ve İlgili Hizmetler

-       TC6 Tarımsal İşlemler

-       TC7 Ulaşım

Teknik Komite Nedir?

Bir Teknik Komite’nin ana görevi belli bir çalışma alanındaki birbiri ile ilişkili etkinliklere göre OIC/SMIIC Standardlarını geliştirmek ve sistematik olarak gözden geçirerek ihtiyaca göre tekrar düzenlemektir (örnek: TC 1(Teknik Komite 1) Helal Gıda Konuları).

Teknik Komite bir Başkan, Sekreter ve SMIIC üyelerinden oluşur. Ulusal delegeler SMIIC üyeleri tarafından belirlenir. Toplantılarda SMIIC üyeleri bir kaç delege tarafından temsil edilebilir. TC’deki Gözlemciler; SMIIC’e üye olmayan ülkeler, İİT Gözlemci Ülkeler veya o ülkelerde bulunan standardizasyon, metroloji veya akreditasyon alanlarında veya ilişkin konularda çalışan organizasyonlar olabilirler. Gözlemciler, organizasyonlarının işbirliği tanınmış, TC’de çalışmak istediğini belirtmiş ve iştirak etme hakkını kazanmış olmalıdır.

SMIIC Akreditasyon Komitesi

Akreditasyon tüketiciye standardlara uyulduğunu ve belgelerin doğru bir şekilde verildiğini garantiler. SMIIC’in bağımsız bir akreditasyon komitesi (SMIIC AC) vardır. SMIIC AC, İİT’ye üye ülkeler arasında akreditasyon sistemini oluşturma çalışmalarını yürütür, akreditasyon belgelerinin dünya çapında tanınmasını sağlar ve haksız kullanımlara karşı korur.

SMIIC AC, İİT-genelinde güçlü bir akreditasyon sistemini oluşturma çalışmalarını desteklemek ve İİT ülkelerinde akreditasyon kavramı bilincini geliştirmekten sorumludur. Bu komite, OIC/SMIIC akredite standardlarını uygulama, performans değerlendirme faaliyetlerinde bulunma ve ilgili belgeleri verme hususlarından da sorumludur. Ayrıca, Helal Gıda belgelendirmesi özelinde ise dünyada OIC/SMIIC Standartlarına dayanan Helal Belgelerinin uluslararası tanınmasını sağlama konusundaki çalışmaları üzerinde durmaktadır.

SMIIC Metroloji Komitesi

SMIIC Metroloji Komitesi (SMIIC MC) de kurulmuş bulunmakta ve Metroloji ile laboratuvar deneyleri konusunda İİT ülkeleri arasında tek düzeliğin/homojenliğin sağlanması için çalışmaktadır. TÜBİTAK-UME geçici olarak SMIIC MC’nin koordinatörlüğünü yapmaktadır.

Belgelendirme Kuruluşları Programı

Ticaretin önündeki teknik engellerin İslam ülkeleri arasında oluşmaması açısından uluslararası uygulamalara paralel olarak hazırlanan OIC/SMIIC Standardlarının bütün İslam coğrafyasında uygulanması önemlidir. İlaveten, bütün İslam coğrafyasında ve Müslümanların yaşadığı bütün ülkelerde helal belgelendirmesi anlamında yeknesaklığı sağlamak için bu Belgelendirme Kuruluşları Programı da elzem bir yapıdır. Bu yapının uygunluk değerlendirme kapsamında değerlendirildiğinde en önemli ayağı akreditasyon kavramıdır. SMIIC Akreditasyon Komitesi ve Belgelendirme Kuruluşları Programını oluşturmak için kurulan Çalışma Grubu bu anlamda faaliyetlerini sürdürmektedir. Bu programa OIC/SMIIC Standardlarını kullanan ve SMIIC Akreditasyon Komitesi tarafından akredite edilmiş belgelendirme kuruluşları dahil olabilecektir.

Bazı Faaliyetler

SMIIC Forum 2012:

08-09 Kasım 2012 tarihlerinde gerçekleştirilen SMIIC Forum 2012; standardizasyon, akreditasyon ve metroloji alanlarından temsilci ve uzmanları bir araya getiren bir platform olarak işlev görmüştür. SMIIC Forum 2012 süresince bu alanların uluslararası ve İİT Üye Devletlerindeki mevcut durumları tartışılmıştır. 35’e yakın ülkeden 160’dan fazla katılımcının iştirak ettiği bu organizasyonda; İİT Genel Sekreterliği, İslam Konferansı Teşkilatı Ekonomik ve Ticari İşbirliği Daimi Komitesi (İSEDAK), İslam Ülkeleri İstatistik Ekonomik ve Sosyal Araştırma ve Eğitim Merkezi (SESRIC), Kalkınma ve Ticaret İslam Merkezi (ICDT), Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi (IIFA), Körfez Standardlar Teşkilatı (GSO), Suudi Arabistan Standardlar Teşkilatı (SASO), Uluslararası Standardizasyon Teşkilatı (ISO), Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC), Avrupa Komitesi Elektroteknik Standardizasyon Teşkilatı (CENELEC), Uluslararası Laboratuvar Akreditasyon İşbirliği Kurumu (ILAC), Türk Standardları Enstitüsü (TSE), Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK), TÜBİTAK-UME, T.C. Ekonomi Bakanlığı gibi 20’den fazla uluslararası, bölgesel ve ulusal kuruluşların üst düzey temsilcileri katılımcılara ilgili alanlardaki kendi kurum ve tecrübelerini sunumlar eşliğinde anlatmışladır. Standardlar, Akreditasyon ve Metroloji uyumunun ekonomik kalkınma ve ticaret açısından öneminin açıklandığı oturumlarda yine alanında yetkin uluslararası ve İİT üye ülkelerinin ilgili kuruluşlarından temsilcilerin sunumları gerçekleştirilmiştir. Sürdürülebilir kalkınma için alt yapı kalitesinin arttırılması, uluslararası ticarete tam katılım ve çok taraflı ticaret sisteminin teknik gerekliliklerini yerine getirebilmek için atılması gereken adımlar değerlendirilmiştir.

SMIIC Forum 2012 etkinliği öncesinde 06-07 Kasım 2012 tarihlerinde Teknik Komiteler ve Akreditasyon Komitesi de dahil olmak üzere tüm Komite Toplantıları gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, 07 Kasım 2012 tarihindeki SMIIC Yönetim Kurulu toplantısında da Metroloji Komitesi kurularak ilk tanışma toplantılarını gerçekleştirmişlerdir.

En Az Gelişmiş Ülkeler Kapasite Geliştirme Konulu SMIIC Çalıştayı:

Türkiye İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA), Türk Standartları Enstitüsü (TSE), Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) ve Ulusal Metroloji Enstitüsü (TÜBİTAK-UME) ile işbirliği içerisinde ve bu kurumların desteğiyle, “En Az Gelişmiş İİT Ülkelerinde (EAGÜ) Standardizasyon, Metroloji ve Akreditasyon Kapasitesinin Oluşturulması ve Geliştirilmesi” konulu SMIIC Çalıştayı, 7-10 Mayıs 2013 tarihlerinde 19 İİT EAGÜ’den 21 temsilcisinin katılımıyla Gebze-Kocaeli’deki TSE Kalite Kampüsü ile UME yerleşkesi ve Ankara’da bulunan TSE Merkezi’nde gerçekleştirilmiştir.

Bu Çalıştay ile mevcut standardizasyon, metroloji ve akreditasyon kuruluşlarının geliştirilmesi ya da gıyabında bu ülkelerde bu tür kuruluşların kurulmasını sağlayacak bir dizi projenin öncüsü olunması amaçlanmıştır.

Söz konusu Çalıştay, standardizasyon, akreditasyon ve metroloji alanlarında çalışan uzman ve temsilcilerin bir araya geldiği bir platform görevi görmüştür. Çalıştayda, İİT EAGÜ ülkelerinde bu alanlardaki mevcut durum, atılması gereken adımlar ve başlatılması gereken muhtemel projeler ele alınmıştır. Ülkelerinde bu alanlarda mevcut durumun ne olduğu ile ilgili katılımcıların sağlamış olduğu veriler, analiz ve değerlendirmelerde bulunmak üzere TSE, TÜBİTAK-UME ve TÜRKAK kurumlarına iletilmiştir. Bu değerlendirmeler tamamlandıktan sonra projenin ikinci safhası planlanacaktır.

SMIIC Merkezi iletişim bilgileri:

SMIIC Genel Sekreterliği

Adres: Süleyman Demirel Bulvarı, İPKAS Camii Yanı,

İkitelli, Başakşehir-İstanbul/Türkiye, 34490

Tel.: +90 212 407 0520; +90 212 407 0522

Faks: +90 212 407 0521

E-posta: secretariat@smiic.org; info@smiic.org

Web: http://www.smiic.org

 

*: Uluslararası 2. Helal ve Sağlıklı Gıda Kongresinde sunulmuştur (7-10 Kasım 2013, Konya).