GIDA KATKI MADDELERİ VE KULLANIM MİKTARLARI

    GIDA KATKI MADDELERİNİN GIDALARDAKİ KULLANIM MİKTARLARI *

 

Prof. Dr. Selman TÜRKER

Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Gıda Mühendisliği Bölümü, Konya

sturkere@gmail.com

 

Özet

Katkı maddeleri gıdaların duyusal özelliklerini geliştirmek, kalitelerini korumak, hazırlanmalarına yardımcı olmak, besleyici değerlerini korumak gibi amaçlarla kullanılırlar. Bu kaynakları, kullanım miktarları ve kullanılan kimyasalların sağlığımız üzerindeki etkilerinin ne olduğuna dair konular her zaman tartışma konusu olmuştur. Her ülkede gıda katkı maddelerinin kullanımını düzenleyen ulusal mevzuat ve bunu uygulayan resmi kuruluşlar bulunmaktadır. Uluslar arası komisyonlar katkı maddelerinin insan sağlığı açısından güvenilirliği konusunda çalışmalar yapmakta ve belirli dozlarda kullanımında sakınca olmadığı belirlenen katkı maddeleriyle ilgili listeleri hazırlanmaktadır. Gıda katkı maddeleri uygun şekilde kullanıldığında (izin verilen katkı maddesi, izin verilen gıdalarda ve izin verilen miktarlarda) sağlık riskleri minimize edilebilir. Bu makale ile gıdalarda kullanılan katkı maddelerinin amaçları, kullanım dozları, bu kullanımı dozlarının hangi kriterlere göre belirlendiği ve izin verilen bu gıda katkı maddelerinin kullanım dozlarının neye göre belirlendiği detayları ile verilmesi amaçlanmıştır.

Anahtar kelimeler: Katkı maddesi, gıda, sağlık, kullanım oranı.

 

Abstract

Additives are using for the purpose of improving sensory characteristics, conserving the quality and nutritional components, helping to prepare of foods. The subjects of usage levels and origins of additives, and health risks are always controversy. There is national legislation for usage of additives and formal organizations to put into practice of this regulations in every country. International commissions carried out risk assessment and safety work  and prepare list related with the additives poses no risk to health when used in amounts up to the approved limits. If permitted additives are used in permitted foods up to permitted levels, the health risk can be minimized. The aim of this study is giving the detailed information about the purpose of food additives, the usage levels and how this level is established.

Keywords: Food additives, food, health, usage level.

 

Giriş

Son zamanlarda, tüketici haklarını ilgilendiren ve en çok tartışılan konuların başında her gün tükettiğimiz gıdalarda bulunan katkı maddeleri gelmekte ve hemen hemen her gıda maddesini elimize aldığımızda içindekiler listesinde birçok E numaraları ve kimyasal isimleriyle karşı karşıya gelmekteyiz. Bu maddelerin anlamları, kaynakları, kullanım miktarları ve bu miktarların ve kullanılan kimyasalların sağlığımız üzerindeki etkilerinin ne olduğuna dair soruları tüketiciler tarafından en çok cevap aranan soruların başında geldiği kuşkusuzdur. Bu makale ile gıdalarda kullanılan katkı maddelerinin amaçları, kullanım dozları, bu kullanımı dozlarının hangi kriterlere göre belirlendiği ve izin verilen bu gıda katkı maddelerinin kullanım dozlarının neye göre belirlendiği detayları ile verilmesi amaçlanmıştır.

 

Gıda Katkı Maddelerinin Tanımı

Gıda katkı maddeleri Türk Gıda Kodeksi Mevzuatı'nda “Tek başına gıda olarak tüketilmeyen, gıda hammaddesi ve/veya yardımcı maddesi olarak kullanılmayan, tek başına besleyici değeri olan veya olmayan; seçilen teknoloji gereği kullanılan işlem sırasında kalıntı veya türevleri mamul maddede bulunabilen, gıdanın hazırlanması, tasnifi, işlenmesi, ambalajlanması, taşınması, depolanması ve dağıtımı sırasında gıda maddesinin tat, koku, görünüş, yapı ve diğer niteliklerini korumak, düzeltmek veya istenmeyen değişikliklere engel olmak amacıyla kullanılmasına izin verilen maddeler” olarak ifade edilmektedir.


Katkı maddeleri gıdaların duyusal özelliklerini geliştirmek, kalitelerini korumak, hazırlanmalarına yardımcı olmak, besleyici değerlerini korumak gibi amaçlarla katılırlar. Gıda katkı maddeleri kötü kalite ve bozulmuş gıdaları maskelemek, taklit gıda yapımı, üreticiyi aldatma gibi nedenlerle kullanılamazlar.

 

Gıda Katkı Maddeleri ile İlgili Yasal Düzenlemeler

Katkı maddelerinin sistematik bir şekilde ilk ele alınması 1956’da WHO ve FAO tarafından, 43 dünya ülkesini kapsayan bir tarama çalışması ile gerçekleşmiştir. 1962’de FAO ve WHO kuruluşlarının bu konularda uzmanları bir araya gelerek oluşan JECFA, bugün de katkı maddesi olarak kullanılan her kimyasal madde için toksikolojik çalışmaların düzenlenmesini, yürütülmesini ve sonuçlarının değerlendirmelerini üstlenmiş uluslararası bir kurumdur.

Her ülkede gıda katkı maddelerinin kullanımını düzenleyen ulusal mevzuat ve bunu uygulayan resmi kuruluşlar bulunmaktadır. Gıda katkı maddeleri ile ilgili çalışmalar Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve Dünya Sağlık Örgütünün (WHO) oluşturduğu gıdalarla ilgili komisyonu (CAC) ve bu kuruluşun alt komitesi olan Birleşik Gıda Katkı Uzman Komitesi (JECFA) tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu kurumlar katkı maddelerinin insan sağlığı açısından güvenilirliği konusunda çalışmalar yapmakta ve belirli dozlarda kullanımında sakınca olmadığı belirlenen katkı maddeleriyle ilgili listeleri hazırlanmaktadır.

Gıda katkı maddeleri ile ilgili yasal düzenlemeleri ve kullanım miktarlarını belirleyen kuruluşlar:

Uluslararası Gıda Kodeksi Komitesi (CAC): Gıdalarla ilgili standartları oluşturur ve düzenlemeleri yapar, konuyla ilgili dökümanları hazırlar.

Gıda katkı ve Kontaminantları Kodeksi Komitesi (CCFAC): Gıda katkıları ile ilgili sınırlamalar getirir ve bu maddelerin gıdalarda bulunmasına izin verebilecek maksimum miktarları belirler.

Birleşik Gıda Katkıları Uzman Komitesi (JECFA): Gıdalardaki toksikolojik değerlendirmeleri ve katkı maddelerinin listelerini hazırlar, gıdalarda katkı maddelerinin analizleri ile ilgili analiz yöntemleri geliştirir.

 

Gıda Katkı Maddeleri ile İlgili Güvenlik Testleri

Katkı maddeleri laboratuarlarda uzun süreli ve ayrıntılı güvenlik test­lerinden geçirilir. Deney hayvanları üzerinde yapılan toksikolojik testlerle katkı maddelerinin ADI (Acceptable Daily İntake); günlük alınabilecek mik­tarları saptanır. Deney hayvanlarında öldürücü dozda (lethal doz = LD50: deney hayvanlarının % 50’sinin ölümüne neden olan doz) katkı maddesi verilir. Daha sonra doz tedrici olarak azaltılarak doz-cevap ilişkisi araştırı­lır. Her dozda; katkı maddesinin emilimi, metabolizması ve atımı incelenir. Deney hayvanlarının hücre, doku ve organları incelenerek, karsinojenik, mutajenik, teratojenik ve allerjik etkileri araştırılır. Bu çalışmalarda, kimya, biyokimya, hematoloji, bakteriyoloji, veteriner patoloji, farmakoloji, immü­noloji ve istatistik gibi pek çok disiplin görev alır. Çalışmalar sonunda kat­kı maddesinin hiçbir etkisinin bulunmadığı bir doz elde edilemezse katkı maddesinin besinlere katılmasına izin verilmez. Şayet deney hayvanına hiçbir zıt etki göstermeyen bir doz elde edilirse, bu doz “etkisiz doz” veya NOAEL (No Observed Adverse Effect Level) olarak tanımlanır. NOAEL dozu ile deney hayvanlarının yaşam süresinin %85’ini kapsayacak sürede deneye devam edilir. Ancak bu doz deney hayvanının vücut ağırlığının kilogramı başına mg olarak saptanmış bir dozdur ve insandaki etkileri bilinmemektedir. Deney insanlar üzerinde de etik nedenlerle yapılama­yacağından, elde edilen dozun 1/10’u alınır. İnsanlar arasındaki bireysel ayrıcalıklar düşünülerek yine 1/10 alınarak NOAEL 100 olan güvenlik fak­törüne bölünür. Yani deney hayvanında hiçbir etki göstermeyen dozun 1/100’ü insan için kabul edilir. (ADI = NOAEL / 100). Böylece günlük alınabilecek miktar (ADI) insanın vücut ağırlığının kilogramı başına mg ola­rak belirlenir.

 

 

Günlük maksimum alım = ADI x Vücut ağırlığı(kg) şeklinde saptanır.

 

Bu çalışmaların sonuçları, WHO (Dünya Sağlık Örgütü) ve FAO (Gıda Tarım Örgütü)’nun ortaklaşa düzenlediği gıda katkı maddeleri üzerinde çalı­şan ortak uzmanlar komitesi JECFA (Joint WHO/FAO Expert Committee on Food and Additives) adlı kuruluş; Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (The European Food Safety Authority (EFSA)); ABD Gıda İlaç Dairesi (FDA) gibi uluslararası ku­ruluşlarca onaylandıktan sonra her bir katkı maddesinin hangi oranlarda hangi besinlere katılabileceğine karar verilir.

 

Gıda Katkı Maddelerinin Güvenlik Testleri

Katkı Maddesi

 

Deney hayvanlarında sağlık üzerine etkilerinin bilimsel olarak ince­lenmesi

(Pek çok disiplinin yer aldığı çok uzun süreli, kapsamlı, detaylı, pahalı toksikolojik testler)

 

 


Etkisiz doz NOAEL (deney hayvanı)

 

 


Etkisiz doz /100

NOAEL/100(insanda)

 

 


Günlük alınabilecek katkı maddesi miktarı

ADI mg/vücut ağırlığı (kg)

 

Katkı maddeleri üzerinde yapılan çalışmalar süreklilik taşır ve yeni bul­gular çerçevesinde sürekli değerlendirilir.

 

Gıdalara Eklenecek Gıda Katkı Maddeleri Miktarlarının Belirlenmesi

Gıdalara katılacak katkı maddesinin maksimum miktarının belirlenmesi için:

ü  Katkı maddesinin günlük alınabilecek miktarı (ADI (mg / kg) değeri)

ü  Gıdaların üretim teknolojisinin gerektirdiği miktar (GMP-İyi İmalat Uy­gulamaları)

ü  Katkı maddesinin kaç gıdaya katılacağı

ü  Katkı maddesinin katılacağı gıdaların ortalama günlük tüketim mik­tarlarının bilinmesi gerekir.

 

Gıda endüstrisi, üretiminde yasal düzenlemelere uygun olarak gıda katkı maddeleri kullanırsa sağlık açısından risk minimize edilir. Başka bir de­yişle gıda sanayi ürettiği gıdada gıda katkı maddeleri kullanırken teknik gerekliliğin yanı sıra, yasal düzenlemelerde o besin için izin verilen gıda katkı maddelerini, izin verilen miktarda kullanmak zorundadır. Gıda katkı maddeleri ile ilgili temel sorun bu noktadan kaynaklanmaktadır. Dolayısıyla üreticilere büyük sorumluluk düşmektedir. Gıda sanayi yasal düzenle­melere uygun gıda katkı maddeleri kullanımını sosyal bir sorumluluk ola­rak görmeli, üretiminde oto kontrolünü yapmalı ve sağlık riski taşımayan gıdaları tüketime sunmalıdır. Sanayinin doğru gıda katkı maddeleri kulla­nımı Devlet tarafından da sıkı bir şekilde denetlenmeli, üretici ve tüketiciler bu konularda eğitilmelidir.

Gıda katkı maddelerinin gıdalarda kullanımı ve kullanım dozları Türk gıda kodeksinin ilgili tebliğlerinde belirlenmiştir. Örneğin; gıda maddelerininde kullanılan tatlandırıcıların ile ilgili hükümler, “Gıda Maddelerinde Kullanılan Tatlandırıcılar Tebliği”’nde (Tebliğ No:2010-58), renklendiricilerin kullanımı ve etiketlenmeleri ile ilgili hükümler “Gıdalarda Kullanılan Renklendiriciler Tebliği” nde (Tebliğ No:2007-49) ve bunların dışında kalan katkı maddeleri ise “Renklendiriciler ve Tadlandırıcılar Dışındaki Gıda Maddeleri Tebliği”  (Tebliğ No:2008-69) nde ifade edilmiştir.

Tablo 1’de bazı gıda katkı maddelerinin elde edildiği kaynaklar, bunların kullanım fonksiyonlarını ve bu katkı maddelerinin Türk Gıda Kodeksinin yer aldığı şekliyle örnekleri verilmiştir.

 

E Kodu

Her gıda katkı maddesinin uluslararası kabul görmüş bir numarası vardır. Avrupa Birliği’nde kullanımına izin verilen katkı maddelerine “Europe” kelimesinin baş harfi olan E kodu verilmiştir. E621: MSG, E102: Tartrazin, E330: Sitrik asit gibi. Aroma maddelerine E kodu ve numara verilmemiştir. Çünkü bu grup çok geniştir.  Bazı gıda katkı maddelerinin E kodları Tablo 2.’de verilmiştir.

 

 

 


Tablo 1. Bazı gıda katkı maddelerinin kaynakları, gıdalardaki fonksiyonları ve Türk Gıda Kodeksinden örnekleri

Katkı maddesinin adı

Elde edildiği kaynak

Gıdalardaki fonksiyonu

Türk gıda kodeksinden bazı örnekler

(E-120)

Koşineal, Karminik asit, Karminler

Doğal kırmızı gıda renklendiricisi, etli bitkilerin farklı türlerinde yaşayan Dactylopius coccus böceklerden ekstrakte edilir

Kırmızı gıda renklendiricisi

Meyve aromalı kahvaltılık tahıllarda

Max: 200 mg/kg

Reçel, jöle ve marmelatlarda

Max: 100 mg/kg

Sosis ve salamlarda

Max:100 mg/kg

(E-422)

Gliserol

Ticari olarak, ya propenden sentetik olarak ya da şekerlerin bakteriyel fermantasyonu ile üretilir.

Düşük kalorili tatlandırıcı, nemlendirici, özelliktedir. Gıdanın nemini muhafaza etmesine yardım eder.

Kakao ve çikolata ürünlerinde

Max.miktarı belirlenmemiş

(E-620)

Glutamik Asit

Ticari olarak, bakteri fermantasyonu yolu ile melasdan elde edilir. Aynı zamanda, gluten veya soya proteini gibi sebze proteinlerinden de elde edilir. Glutamik asit ve glutamatlar bütün proteinlerde bulunurlar.

Lezzet zenginleştirici

Hemen hemen tüm gıdalarda,

 

Diğer (E 620-625) katkı maddeleriyle birlikte ve tek başına

10g/kg

Baharatlarda ve çeşni maddelerinde

Max.miktarı belirlenmemiş

(E-621)

Mono Sodyum Glutamat (MSG)

Ticari olarak, bakteri fermantasyonu yolu ile melasdan elde edilir. Aynı zamanda, gluten veya soya proteini gibi sebze proteinlerinden de elde edilir

Lezzet zenginleştirici

Hemen hemen tüm gıdalarda,

 

Diğer (E 620-625) katkı maddeleriyle birlikte ve tek başına

10g/kg

Baharatlarda ve çeşni maddelerinde

Max.miktarı belirlenmemiş

(E-471)

Mono ve digliseridler

Gliserol ve doğal yağ asitlerinden üretilen sentetik yağlardır. Genelde bitkisel kaynaklıdır fakat hayvansal kaynaklı da olabilir

Emülgatör ve stabilizör özelliktedirler

Bebek ve devam mamalarında

Max. 4g/l

Bisküvi ve gevreklerde

5g/kg

Kakao ve çikolatalarda

Max.miktarı belirlenmemiş

Ekstra reçel ve ekstra jöle

Max.miktarı belirlenmemiş

Sadece buğday unu, su, maya veya

kabartıcılar ve tuzdan oluşan ekmek

Max.miktarı belirlenmemiş

 

 

 

 

 

 

(E-304)

Askorbil palmitat

Palmitik asit yağdan üretilir.

Yağlı ürünlerde antioksidan, özellikle, bitkisel yağlarla çoklu doymamış yağ asitlerinde acılaşmayı önlemek için eklenir. Ayrıca gıda renklendiricisi olan E160 ve E161'i oksidasyondan korumak için kullanılır.

Sadece buğday unu, su, maya veya

Kabartıcılar ve tuzdan oluşan ekmek

Max.miktarı belirlenmemiş

Bebek ve devam mamalarında

Max. 10mg/l

(E-322)

 Lesitin

Lesitin, her canlı organizmada bulunan, bütün hücrelerdeki hücre duvarlarının parçası olan, bir grup bileşiği ifade eder. Lesitin ticari olarak soyadan veya yumurta sarısından izole edilir.

Su ile bitkisel/hayvansal yağ karışımlarında, emülgatör ve stabilizör . Çikolatayı yumuşatmakta kullanılır.

Bisküvi ve gevrekler

Tahıl bazlı gıdalar

Bebek gıdaları

Max 10g/kg

Emülsifiye edilmemiş hayvansal ve

bitkisel katı ve sıvı yağlar (sızma yağlar

ve zeytinyağı hariç)

Max. 30g/l

Kakao ve çikolatalarda

Max.miktarı belirlenmemiş

 

(E-626)

Guanilik asit

Guanilik asit, hücre içindeki genetik taşıyıcı moleküllerden bir tanesi olan RNA' nın, parçası olan doğal bir asittir. Dolayısıyla, tüm canlı organizmalardaki bütün hücrelerin parçasıdır. Ticari olarak, maya özünden ve sardalyadan elde edilir.

Lezzet zenginleştirici bir özelliğe sahiptir. Guanilik asit ve guanilatlar özel umami tadlara sahip değildirler fakat başka birçok lezzetleri arttırmaya yönelik katkı sağlarlar ve o üründe ihtiyaç duyulan tuz miktarını da düşürmüş olurlar.

 

Hemen hemen tüm gıdalarda

 

Diğer (E 626-635) katkı maddeleriyle birlikte ve tek başına

500 mg/kg ( Guanilik asit cinsinden)

Baharatlarda ve çeşni maddelerinde

Max.miktarı belirlenmemiş

(E- 630)

İnosinik asit

Çoğunlukla hayvanlarda bulunan doğal bir asittir. Ticari olarak etten ve ya balıktan (sardalyalardan) hazırlanır. Aynı zamanda, şekerlerin bakteriyel fermantasyonu gerçekleştirmesi ile de üretilebilir.

 

Lezzet zenginleştirici bir özelliğe sahiptir. İnosinik asit ve inosinatlar özel umami tadlara sahip değildirler fakat başka birçok lezzetleri de arttırmaya yönelik önemli derecede katkı sağlarlar ve o üründe ihtiyaç duyulan tuz miktarını da düşürmüş olurlar.

 

Hemen hemen tüm gıdalarda

 

Diğer (E 626-635) katkı maddeleriyle birlikte ve tek başına

500 mg/kg ( Guanilik asit cinsinden)

Baharatlarda ve çeşni maddelerinde

Max.miktarı belirlenmemiş

(E-442)

Amonyum fosfatlar

Amonyaktan ve fosforlanmış yağ asitlerinden elde edilir. Bunların en önemlisi kanola yağıdır.

Stabilizör ve emülgatör özelliktedir.

Sadece çikolata ve kakao ürünlerinde kullanılır

Kakao, çikolata ürünleri ve dolgu maddeleri

Max. 10g/kg

Kakao ve çikolata bazlı şekerlemeler

Max. 10g/kg


Tablo 2. Bazı gıda katkı maddelerinin E kodları

Gıda katkı maddesi

E kodu

Renklendiriciler

E100 – E180

Koruyucular

E200 – E285, E330

Antioksidanlar

E300 – E321

Kalınlaştırıcı, jelleştiriciler

E400 – E495

Tatlandırıcılar

E950 – E959

 

 

Gıda Katkı Maddeleri ile İlgili Terminoloji

ADI (Acceptable Daily İntake): Kabul edilen günlük tüketim miktarı.

NS (Not Specified): ADI sınırlaması yoktur. Kullanımı en güvenli katkı­lardır. Teknoloji gereği kullanılan miktarlarıyla ADI değeri aşılmamaktadır.

QS (Quantum Satis) : Katkı maddesinin besine katılacağı maksimum düzey belirtilmemiştir. Kullanımı en güvenli katkılardır.

TE (Temporary ADI): Geçici ADI değeri, yapılan araştırma sonuçlarına göre ADI değişebilir.

NO (No ADI allocated): ADI değeri saptanmamıştır.

GMP (Good Manifacturing Practice): İyi bir işleme tekniğinin gerektir­diği miktar. Türk Gıda Kodeksinde UTG (Uygun Teknoloji Gereği) olarak yer alır. Besinlerde kullanımı GMP olarak belirtilen katkıların, teknoloji ge­reği kullanılan miktarlarıyla ADI değeri aşılmamaktadır.

ML (Maximum Level): Katkı maddesinin besine katılmasına izin verilen en yüksek miktardır.

 

1493- 1541

Her madde toksindir, toksin ile toksin olmayanı birbirinden ayıran dozdur

PARACELSUS

 

Gıda Katkı Maddeleri Alım Tahmini

Gıda katkı maddeleri alım tahmini yapılabilmesi için;

ü  Besin tüketim verilerinin ve

ü  Besinlerin katkı maddesi içeriklerinin bilinmesine gerek vardır.

 

Yaş gruplarına göre;

• Özellikle 1- 6 yaş çocuklarda,

• Gebe ve emzikli kadınlarda

• Yaşlılarda alım tahminleri yapılmalıdır.

 

Alım tahminleri 3 aşamada yapılır.

 

1. Aşama:

Teorik besin tüketim miktarları X besinde kullanımına izin verilen maksimum katkı maddesi miktarı

Yukarıdaki gibi kaba bir hesaplama ile katkı maddesinin günlük alına­bilecek miktarı aşılmıyorsa 2. aşama tahmine geçilmesine gerek yoktur. Bizim ülkemizde bu tür verilerin çok sınırlı olmasına karşın Avrupa Ülke­lerinde yapılan tahminlerde pek çok katkı maddesinin alım düzeyi ADI nın altında bulunmuştur. Şayet yukarıdaki gibi kaba bir hesaplama ile katkı maddesinin günlük alınabilecek miktarı aşılıyorsa 2. Aşamaya geçilir.

 

2. Aşama:

Gerçek besin tüketim miktarları X besinde kullanımına izin verilen maksimum katkı maddesi miktarı

Bu aşamada alım tahmini yapılan grubun besin tüketimleri alınarak, bu besinler için izin verilen maksimum katkı maddeleri göz önüne alınarak alım tahminleri yapılır. ADI değeri aşılmıyorsa 3. aşamaya geçmeye gerek yoktur. Aksi halde 3. aşamaya geçilir. Ayrıca uygun teknoloji gereği mik­tarda kullanımına izin verilen katkı maddeleri için de 3. aşama tahminleri yapılır.

 

3. Aşama:

Gerçek besin tüketim miktarları X besindeki katkı maddesi miktarı

2. aşamada saptanan besin tüketim miktarları ile o besinde yapılan analizler sonucu saptanan katkı maddesi miktarları çarpılarak günlük alım tahminleri yapılır. Bu aşamada katkı maddesinin ADI değerinin aşılmadığı belirlenirse, o katkı maddesi ile ilgili bir risk yok demektir. Şayet ADI de­ğerinin aşıldığı belirlenirse o katkı maddesinin kullanımı ile ilgili risk var demektir. Risk Yönetimine geçilerek gerekli önlemler alınır. Bu aşamalar şekilde şematik olarak gösterilmiştir.

Şekil 1. Gıda katkı maddelerinin alım tahminleri (Yurttagül ve Ayaz 2008)

 

Sonuç

Gıda katkı maddeleri uygun şekilde kullanıldığında, yani izin verilen katkı maddesi, izin verilen gıdalarda ve izin verilen miktarlarda kullanıldığında; başka bir deyişle yasalara uygun şekilde kullanıldığında yararlanabileceğimiz ve sağlık riskleri minimize edilebilecek maddeler olarak kabul edebiliriz.

 

 

 

KAYNAKLAR

1.      Yurttagül M, Ayaz A. Gıda Katkı Maddeleri: Yanlışlar ve Doğrular. Sağlık Bakanlığı Yayın No:727, Ankara, 2006.

2.      Briggs DR. Food Additivis. Wahlgvist ML(Ed). Food and Nutrition. Allen & Unwin Pty Ltd. Australia, 1997.

3.  Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği. T.C. Resmi Gazete. Sayı: 23172 16 Kasım 1997.

4. JECFA, Safety evaluation of certain food additives and contaminants. In: 63rd Meeting of the Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives, Geneva, Switzerland. World Health Organization (WHO), Geneva, Switzerland, WHO Food Additives Series, No. 54. 2005

5.  Jones JM. Food Safety.Eagan Press,St Paul, Minnesota,USA,1998.

6.  Altuğ,T (ed). Gıda Katkı Maddeleri. Meta Basım, İzmir, 2001.

7. Saldamlı İ, Uygun Ü. Gıda Katkı Maddeleri. Saldamlı İ (ed) Gıda Kimyası,Hacettepe Üniversitesi Yayınları,1998.

8.  Janssen MMT. Food Additives. deVries J(Ed). Food Safety and Toxi­cology. CRC Press.USA, 1997.

9. Karakaya AE. Gıda Katkı Maddeleri ve Gıda Kontaminantları, http://www.turktox.org.tr/Gida/  (Erişim 14.10.2011).

10.  Furia TE. Handbook of Food Additives. 2nd.Ed., CRC Press Inc., Clevend, Ohio, 44128, 1972.

11.  Anonim, http://www.food-info.net/tr   (Erişim  11.11.2011)

 

 

           

*: 1. Ulusal Helal ve Sağlıklı Gıda Kongresinde sunulmuştur (19-20 Kasım 2011, Ankara).